دا یو څرګند حقیقت دی چې طبیعت د حقایقو او پوهې یو ستر زیرمتون دی، او د ساینس له مخې انسان په خپل محدود ژوند کې یوازې د واقعیت یوه برخه درک کولای شي.
که ساینس محدود وي، نو پوښتنه دا ده چې انسان حکمت څنګه ترلاسه کړي؟
راځئ د پیغمبر محمد ﷺ له ژوند څخه یو مثال واخلو. هغه په مکه کې له یوې سختې ستونزې سره مخ و. کعبه، چې د ابراهیم علیه السلام له زمانې راهیسې د یو خدای د عبادت تر ټولو مقدس ځای و، د نږدې دوو زرو کلونو په تېرېدو سره د درې سوه څخه زیاتو بتانو کور ګرځېدلی و. د پیغمبر محمد ﷺ د رسالت موخه د ابراهیم علیه السلام دین بیا ژوندي کول و، او لومړنی ګام باید د کعبې له بتانو پاکول وای. خو پیغمبر ﷺ دا کار ونه کړ. دا د الهي حکمت له مخې و چې هغه کلونه کلونه عکسالعمل و نه ښود.
هغه درک کړې وه چې همدا بتان د ټولې عربستان خلکو ته د حج لپاره د کعبې د راتګ سبب دي. پیغمبر ﷺ د بتانو شتون د خلکو له راټولېدو څخه جلا کړ. هغه به د دې غونډو څخه د اورېدونکو په توګه ګټه اخیسته او د اسلام پیغام به یې په سولهييزه توګه ورساوه. د همدې حکمت په نتیجه کې د عربستان غوره خلک په دیارلسو کلونو کې د رسالت برخه شول. خالد بن ولید، چې د حدیبیې له تړون وروسته مسلمان شو، د اسلام له منلو مخکې وویل:
"د عرب غوره خلک اسلام ته داخل شوي، اوس په مکه کې هېڅ باکیفیته سړی نه پاتې کېږي." (البدایة والنهایة، ج ۴، ص ۲۳۷)
دا زموږ د خدای په باور له امله ده چې موږ په ځان کې انساني ارزښتونه رامنځته کولای شو.
په د بشر په تاریخ کې هېڅ مفکر د "جلا کولو تګلارې" یادونه نه ده کړې. دا ځکه چې انسانانو یوازې محدود معلومات لرل. باید پوه شو چې د نړۍ ستونزې کله کله دومره ډېرې او ژورې وي چې د حل لپاره یې د خدای له لوري ځانګړی حکمت او لارښوونه راځي. قرآن وايي:
"خدای انسان ته الهي حکمت ورکوي." (البقره ۲۶۹)
که پیغمبر ﷺ د خپل دعوت په لومړیو کلونو کې د بتانو د لرې کولو هڅه کړې وای، نو د مکې خلکو سره به سخته شخړه رامنځته شوې وای. او که هغه د کعبې د غونډو له برکته د خلکو د لاسرسي پر ځای مجبور شوی وای چې د عربستان په اوږدو کې سفر وکړي، نو د رسالت پرمختګ به ډېر ستونزمن شوی وای. د پیغمبر ﷺ دا حکمت په څرګندو الفاظو نه دی بیان شوی، بلکې د هغه د مکې د دورې له طریقه استنباط کېږي.
نو په خدای ایمان لرل ضروري دي، ځکه چې په ژوند کې ډېر وخت موږ داسې حکمت ته اړتیا لرو چې د ستونزو په حل کې مرسته وکړي. دا حکمت د خدای له کتاب او د هغه له پیغمبر څخه ترلاسه کېدای شي، چې د الهي لارښوونې لاندې ژوند کړی. په انسانیت باور یوازې د خدای په باور یوه برخه ده. دا زموږ د خدای په باور له امله ده چې موږ په ځان کې انساني ارزښتونه رامنځته کولای شو.
