دا قرآني آیتونه تاریخي شالید لري. د اسلام پیغمبر په عربستان کې یو ماموریت پیل کړ، چې په بشپړه توګه سوله ایز و. مګر په هغه وخت کې خلکو هغه مذهبي آزادي نه درلوده چې موږ یې نن لرو. له همدې امله، دوې د پېغمبر د پېغام څخه ډیر په غوسه وو او بالاخره یې د هغه په وړاندې جګړه پیل کړه.
د جګړې په وضعیت د پیغمبر په ګټه نه و. هغه غوښتل چې خپل پیغام ټولو ته ورسوي مګر د داسې ناوړه شرایطو سره، ټولې عادي اړیکې تقریبا په بشپړه توګه پرې شوې. دا په ځانګړي ډول د حدیبیې په سیمه کې د پیغمبر صلی الله علیه وسلم او د هغه د ملګرو او غیر مسلم ځواکونو ترمنځ د نښتې په وخت کې شدید و. پیغمبر صلی الله علیه وسلم او د هغه پیروانو غوښتل چې له حدیبیې څخه مکې ته لاړ شي ترڅو په کعبه کې خپل مذهبي مراسم ترسره کړي. مګر د مشرکینو ډلې پېغمبر ته د دې اجازه ورنکړه. پیغمبر صلی الله علیه وسلم، په طبیعي ډول غوښتل چې وضعیت عادي کړي،نو هغې د دواړو خواوو ترمنځ د سولې خبرې اترې پیل کړې، چې دوه اونۍ یې دوام وکړ. دا په تاریخ کې د حدیبیې د تړون په نوم ثبت شوی دی.
پیغمبر صلی الله علیه وسلم وموندله چې بل اړخ، د خپلې د منفي ذهنیت سره، په هیڅ ډول نرمۍ ته چمتو نه و. له همدې امله، پیغمبر وړاندیز وکړ چې د دوې ټول شرایط په یو اړخیزه توګه ومني، په دې شرط چې دوې د دښمنۍ پای ته رسولو موافقه وکړي. دا وړاندیز ومنل شو، چې په پایله کې د دواړو خواوو ترمنځ د لسو کلونو لپاره د جګړې نه کولو تړون په سر موافقه وشوه.
کله چې دا د سولې تړون پای ته ورسید، خدای پاک په قرآن کې پورته ذکر شوي آیتونه نازل کړل. په ظاهري ډول، د حدیبیې تړون د ماتې په څیر و، ځکه چې د پیغمبر صلی الله علیه وسلم لخوا ورکړل شوې بیه د بل لوري لخوا د ټولو شرایطو یو اړخیزه منل وو. خو قرآن کریم په پورته آیتونو کې دا د "څرګندې بریا" په توګه اعلان کړه. په کوم معنی دا یوه څرګنده بریا وه؟ ځواب خورا څرګند دی. د حدیبیې تړون په بریالیتوب سره بندېزونه لرې کړ او د دواړو خواوو ترمنځ د سوله ایز تعامل دروازه یې پرانیسته.
پایله یې وښودله چې حدېبې تړون یوه غوره ستراتیژۍ وه. که د جګړې وضعیت هر ډول تعامل وځنډاوه، د سولې تړون وروسته د تعامل دروازه پرانیستله. دا یو حقیقت دی چې چیرته تعامل شتون لري هلته بحث شتون لري، او چیرته چې بحث شتون لري، هلته نظریاتي تبادله شتون لري، او چیرته چې نظریاتي تبادله شتون لري، هلته د بل لوري په وړاندې د خپل نظریاتي برتري د رامینځته کولو لپاره هر فرصت شتون لري. او دا په سمه توګه هغه څه دي چې پیښ شو.
د دې تړون له لاسلیک څخه څو کاله وروسته، تقریبا ټول عربستان د اسلام د پیغمبر ایډیالوژي ومنله. د ایډیالوژۍ له لارې سوله ایزه جګړه د تورې له ځواک څخه ډیره اغیزمنه ثابته شوه.
د حدیبیې تجربه یوازې د دین مسله نه وه. دا د انسان د ژوند ټولو چارو سره تړاو لري. دا موږ ته د کورنۍ دننه او په ټولنه کې، او همدارنګه په ملي کچه د ټولو جنجالي مسلو د اداره کولو لپاره یو ماسټر فورمول راکوي. که تاسو د مخالفینو له خوا له تاوتریخوالي ډک افراطیت سره مخ یاست، نو دوې د سولې د رامنځته کولو لپاره چمتو کړئ، حتی که دا د دوې د شرایطو په یو اړخیزه توګه منلو معنی ولري. په پایه کې، د راتلونکي سوله ایز اړیکو له امله، تاسو به بریالي شئ.
