د طلاق وروسته
هغه پوښتنه چې د طلاق سمدستي وروسته راپورته کیږي، د اړینو لګښتونو پوره کولو لارې چارې دي. یو ځواب یې د اسلامي میراث قانون ته مراجعه کول دي. که ښځو ته د اسلامي قانون له مخې خپله پوره برخه ورکړل شي، نو د ښځې د بې وزلۍ پوښتنه به نه وي. خو له بده مرغه، د مسلمانو ښځو اکثریت د خپلو مړو پلرونو او میړونو څخه د میراث خپله پوره برخه نه ترلاسه کوي، لکه څنګه چې اسلامي قانون یې حکم کوي. که دوی دا کار وکړي، نو دا به د داسې بیړنیو حالاتو د پوره کولو لپاره کافي وي.
په هرصورت، اسلام د ښځو مالي ستونزې یوازې د میراث بې ثباتۍ ته نه دي پریښي، ځکه چې والدین تل داسې ملکیت نه لري چې د خپلو ماشومانو ترمنځ وویشل شي. نور ترتیبات د نفقې قانون له مخې شوي دي، خو دا د طلاق له قانون سره هیڅ تړاو نه لري. نو د دې پوښتنې ځواب باید د اسلامي نفقې په قانون کې وپلټل شي. دلته به موږ په لنډه توګه د هغې ځینې اړخونه تشریح کړو:
که طلاق شوې ښځه اولاد نه لري یا ماشومان یې عاید نه لري، د اسلامي قانون له مخې، د هغې د نفقې مسؤلیت د هغې په پلار باندې راځي. یعني، د هغې وضعیت به د واده څخه مخکې په څیر وي.
د فتح القدیر¹⁹ څخه په نقل قول:
پلار د خپلې لور د واده تر وخته پورې د هغې د لګښتونو مسؤل دی، په هغه صورت کې چې هغه پیسې ونه لري. پلار حق نه لري چې هغه په کار کولو مجبور کړي، حتی که هغه وړتیا هم ولري. کله چې نجلۍ طلاقه شي او د عدت موده پای ته ورسیږي، نو پلار به یې بیا د هغې لګښتونه په غاړه واخلي.20
که طلاق شوې ښځه یو زوی ولري چې د کورنۍ عاید لرونکی غړی وي، نو د هغې د نفقې مسؤلیت په بشپړه توګه په هغه باندې راځي.
هر هغه څه چې په حقه د میرمنې پورې اړه لري، د زوی دنده به وي چې هغه چمتو کړي، یعني خواړه، څښاک، جامې، کور او حتی خدمتګاران، که امکان ولري.21
په هغه صورت کې چې پلار مړ وي، او حتی ماشومان یې د عاید وړ نه وي، نو د هغې نږدې خپلوان لکه وروڼه یا ترونه د هغې د ساتنې مسؤل دي. حتی د دې دریم شکل په نشتوالي کې، اسلامي شریعت د دولت خزانه (بیت المال) د هغې د لګښتونو په غاړه اخیستو مسؤله بولي. هغه به حق ولري چې د خپلو اړتیاوو لپاره پیسې ترلاسه کړي.
د ښځو لپاره د اسلامي قانون له مخې د ډیرو احکامو له امله، په اسلامي تاریخ کې هیڅکله داسې نه دي شوي چې مسلمانې طلاق شوې ښځې بې سرپرسته، بې وسه او بې پناه پاتې شوې وي.
هندي کالم لیکونکي، خوشونت سینګ یادونه کړې چې موږ د مسلمانو ښځو د ځان وژنې یا د هندو ښځو په څیر د شکنجې په اړه نه اورو، کوم چې دا ثبوت دی چې اسلام لا دمخه دوی ته کافي آزادي ورکړې او د بیړنیو حالاتو په وخت کې یې د ملاتړ لپاره کافي احکام وضع کړي دي.
دې مسلې ته یو نوی اړخ هم اضافه شوی، ځکه چې د نن ورځې ښځې کولی شي د کار لپاره له خپلو کورونو ووځي، او له همدې امله په نارینه وو باندې دومره بشپړې متکي نه دي لکه څنګه چې په تیرو وختونو کې وې: نو بیا داسې قوانینو جوړولو ته اړتیا نشته چې د نارینه وو په لګښت د دوی لپاره احکام چمتو کړي. کله چې دوی د نارینه وو په څیر عاید لري، نو د داسې قانون په جوړولو کې څه معنی ده؟ یوازې په استثنایي مواردو کې، یقینا، دوی پاملرنې ته اړتیا لري، او د دې کولو لارې چارې په عمومي توګه په شخصي کچه په قناعت وړ ډول حل کیدی شي.
