د حج تاریخ
د حج تاریخ د حضرت ابراهیم او اسماعیل علیهم السلام له ژوند سره نغښتی دی. دا دواړه هغه ستر شخصیتونه دي چې نه یوازې مسلمانان، بلکې د نړۍ د نورو لویو مذهبونو پیروان یې هم د عظیمو پیغمبرانو په توګه مني. له همدې امله حج ته یو داسې تاریخي تقدس او عظمت ورکړل شوی چې د دنیا په نورو چارو کې یې مثال نه لیدل کېږي.
حضرت ابراهیم علیه السلام په پخواني عراق کې زېږېدلی و، او اسماعیل علیه السلام د هغه زوی و. هغه مهال عراق د تمدن یو ښکلی مرکز و. آزر، چې د ابراهیم علیه السلام پلار او د اسماعیل علیه السلام نیکه و، د عراق په دولتي نظام کې یو لوړپوړی مامور و. د ابراهیم او اسماعیل علیهما السلام لپاره په عراق کې د پرمختګ پراخ فرصتونه موجود وو، خو د عراق له مشرکانه نظام سره یې سازګاري ونه شوه. د یو خدای د عبادت لپاره یې هغه سیمه پرېښوده چې د ګڼو خدایانو د عبادت مرکز و. هغوی خپل شتمن وطن پرېښود او د عربو وچې دښتې ته ولاړل، هلته چې د خالق او مخلوق تر منځ بل هېڅ خنډ نه و. همدلته یې د یو خدای کور ودان کړ.
که د حضرت ابراهیم او اسماعیل علیهما السلام دا کار په نورو ټکو کې بیان کړو، نو هغوی د څو خدایانو پر ځای یو خدای خپله مرجع وګرځوله. د همدې هدف لپاره یې بیت الله ودان کړ، چې د یو خدای د عبادت نړیوال مرکز دی. همدا د توحید مرکز د حج د ټولو مراسمو اصلي محور دی.
په حج کې چې کوم مراسم ترسره کېږي، د هغوی ځینې اړخونه وګورو. د حج په دوران کې حاجي تر ټولو ډېر دا کلمې تکراروي:
الله اکبر الله اکبر، لا إله إلا الله، والله اکبر الله اکبر، ولله الحمد یعنې: الله ډېر لوی دی، الله ډېر لوی دی؛ له هغه پرته بل معبود نشته. الله ډېر لوی دی، الله ډېر لوی دی؛ او ټول صفتونه یوازې هغه ته دي.
کله چې دا کلمې د حاجي په ژبه بیا بیا تکرار شي، په خلکو کې دا احساس ژورېږي چې لویي یوازې د الله ده. د انسان هره بله لویي باید د همدې الهي عظمت په وړاندې ورکه شي. دا احساس د اجتماعیت یو ستر راز دی. یووالی هغه ځای نه پیدا کېږي چې هر څوک ځان لوی ګڼي؛ بلکې هغه ځای راټوکېږي چې ټول خلک د حق لپاره د خپلې فردي لویۍ نه تېر شي. بې اتفاقي د لویۍ د وېش نوم دی، او یووالی د لویۍ د وحدت.
د حج بل مهم رکن طواف دی. کله چې د نړۍ خلک مکې ته راشي، نو لومړی د کعبې طواف کوي. دا په عمل کې دا اعلان دی چې د انسان د هڅو مرکز باید یوازې یوه نقطه وي. انسان باید په یوه دایره کې حرکت وکړي، لکه څنګه چې د لمریز نظام ټولې سیارې د یو لمر په شاوخوا ګرځي. حج موږ ته دا درس راکوي چې انسان باید یو خدای خپله مرجع وګرځوي او د هغه د حکمونو په مدار کې حرکت وکړي.
له دې وروسته حاجي د صفا او مروه تر منځ سعي کوي. هغه له صفا مروې ته ځي او بېرته له مروې صفا ته راګرځي، او دا عمل اووه ځله تکراروي. دا د دې خبرې درس دی چې د انسان هڅې باید د ټاکلي حد تر منځ وي. که د انسان د هلو ځلو کوم حد نه وي، نو یو به یوې خوا او بل به بلې خوا ته منډې وهي. خو چېرته چې حد ټاکل شوی وي، هلته هر څوک پابند وي، او هر یو بېرته هغه ځای ته راګرځي چې د بل ورور هڅې له هماغه ځایه پیل کېږي.
د حج ټول مراسم په همدې روح ولاړ دي. د حج هر رکن د یووالي، ګډ کار، ګډ حرکت او ګډ هدف درس ورکوي. دا د انسانانو د یو غږ، یو صف او یو مقصد عملي مظاهره ده.
