د حج مسائل
حج د اسلام پنځمه ستنه ده. په هر مسلمان سړي او ښځې چې وس یې وي، په ټول عمر کې یو ځل حج فرض دی. د حج د ادا کولو ورځې د ذيالحجې له ۸مې څخه تر ۱۲مې پورې دي.
میقات او احرام
حاجیان باید د مکې له رسېدو وړاندې په ټاکل شوي ځای کې احرام وتړي. دې ځای ته میقات ویل کېږي. د افغانستان، هند او پاکستان د خلکو میقات یلملم دی. د مدینې د لارې راتلونکو لپاره ذوالحُلیفه دی. د کوفې، بصرې او بغداد د لارې راتلونکو لپاره ذاتِ عراق دی. د شام او ترکیې د لارې راتلونکو لپاره جُحفه ده. له میقات څخه د تېرېدو مخکې احرام تړل واجب دي.
د ذيالحجې اتمه – یوم الترویه
په دې ورځ حاجي غسل کوي، احرام اغوندي (یو لنګ او یو څادر)، عطر لګوي، او د حرم په داخلېدو سره طواف کوي. په مقام ابراهیم کې د طواف دوه رکعته واجب نفل کوي، دعا او استغفار کوي، او بیا د احرام د نیت دوه رکعته لمونځ کوي. د نیت په وخت کې سر باید په احرام پټ وي.
نیت داسې کېږي:
اللهم انی ارید الحج فیسّره لی وتقبّله منی ای الله! زه د حج اراده لرم، دا راته اسانه کړه او زما څخه یې قبول کړه.
له دې وروسته د احرام له تړلو تر حج تر پایه پورې په هر حالت کې تلبیه ویل کېږي. سړی په لوړ غږ او ښځه په ټیټ غږ وايي:
لبیک اللهم لبیک، لبیک لا شریک لک لبیک، إن الحمد والنعمة لک والملک، لا شریک لک.
طواف او سعي
په حج کې یو ځل د صفا او مروه تر منځ سعي کول واجب دي. دا سعي د عرفات له ورځې مخکې، یا د نفلي طواف وروسته، او یا د زیارت طواف وروسته کېږي. افضل دا ده چې د زیارت طواف وروسته وشي.
طواف: د کعبې شاوخوا اووه دورې دي. په پیل کې حجر اسود استلام کېږي. په لومړیو درې دورو کې سړي اضطباع او رمل کوي (ښي تخرګ ښکاره، په چټکۍ تګ). ښځو ته دا دواړه نشته. په پای کې په مقام ابراهیم کې دوه رکعته لمونځ کېږي او دعاګانې کېږي.
سعي: له باب الصفا څخه صفا ته خېژئ، دعا وکړئ، بیا مروه ته لاړ شئ. دا یو تګ حسابېږي. په همدې ډول اووه ځله تګ کېږي او اووم باید په مروه ختم شي. سړي د میلین اخضرین تر منځ په چټکۍ سره تګ کوي. په سعي کې تکبیر، تهلیل او دعا کول سنت دي.
منی، عرفات او مزدلفه
د ذيالحجې په ۸مه له طواف او سعي وروسته حاجي منی ته ځي او هلته د ماسپښین لمونځ کوي. په منی کې د ۸مې له ماسپښین څخه د ۹مې تر سهاره پورې پنځه لمونځونه کېږي.
عرفات: د ذيالحجې په ۹مه حاجي عرفات ته ځي. هلته ایسارېدل د حج ستر رکن دی. د ماسپښین او مازیګر لمونځونه یوځای کېږي. له لمر پرېوتو وروسته مزدلفې ته تلل کېږي.
مزدلفه: په مزدلفه کې د ماښام او ماسختن لمونځونه یوځای کېږي. شپه هلته تېریږي. د ذيالحجې په ۱۰مه د لمر له راختلو مخکې حاجي بېرته منی ته ځي.
په دې ټولو ورځو کې تلبیه او دعا ویل کېږي. یوه مهمه دعا دا ده:
لا اله الا الله وحده لا شریک له، له الملک وله الحمد، یحیي ویمیت، وهو علی کل شيء قدیر.
رمي، قرباني او حلق
په منی کې درې ځایونه دي: جمره اولی، جمره وسطی، جمره عقبه.
د ذيالحجې په ۱۰مه یوازې جمره عقبه په اوو شګو ویشتل کېږي. له رمي وروسته قرباني کېږي. له قربانۍ وروسته حلق یا تقصیر (د سر وېښتان خرییل یا کمول) کېږي. له دې وروسته د احرام ډېری بندیزونه ختمېږي، خو د ښځې سره اړیکه لا نه کېږي.
طواف زیارت
اوس حاجي باید د زیارت طواف وکړي. که د ۱۰مې په ورځ د لمر له پرېوتو مخکې مکې ته لاړ شي او طواف وکړي، غوره ده. که نه، نو تر ۱۲مې د لمر پرېوتو پورې یې وخت شته.
بیا منی ته ستنېدل
له طواف زیارت وروسته حاجي بېرته منی ته ځي او د ۱۱مې او ۱۲مې په ورځو کې درې واړه جمرې په ترتیب سره په اوو شګو ویشتي:
۱. کوچنی شیطان ۲. منځنی شیطان ۳. لوی شیطان
د شګو په ویشتلو کې دا جمله ویل کېږي: رَجماً للشیطان ورضاً للرحمن
په منی کې درې شپې تېرول سنت دي، خو د دوو شپو تېرولو وروسته د ۱۲مې د لمر له پرېوتو مخکې وتل هم روا دي.
طواف وداع
اوس حاجي شوئ. څومره ورځې چې په مکه کې پاتې کېږئ، طواف او دعاګانې وکړئ. د تللو په ورځ طواف وداع وکړئ او بیا رخصتېږئ.
