د کائناتو ماشین

په 1965م کال کې د دوو هېوادونو تر منځ جګړه وشوه. له یوه سره وسله او وسایل کم وو، خو له بل سره غوره وسله او پرمختللي وسایل موجود وو. د یوه هېواد په مقابل کې د جینت ټانکونه وو، خو بل هېواد د برتانیې جوړ لوړ کیفیت لرونکي کاپیټن ټانکونه درلودل. د یوه هېواد الوتکې عادي تخنیکي وې، خو بل هېواد د فرانسې جوړ سیبر جټ الوتکې لرلې چې د ځواکمنوالي تر څنګ د هدف د دقیق ويشتلو وړتیا هم لرلې.

سره له دې، هغه هېواد چې خپله وسله او وسایل یې په کور دننه جوړ کړي وو، د هغوی په کارولو کې بشپړ مهارت درلود. په داسې حال کې چې د دویم هېواد وسلې او وسایل د بهرنیو هېوادونو جوړ وو، او که څه هم پوځیان یې روزل شوي وو، خو د کارولو په برخه کې پاتې راغلل او ماتې یې وخوړه. د نظامي چارو یو ماهر په دې اړه تبصره کړې وه چې:

Even the most sophisticated technology of warfare is handled ultimately by men engaged in the profession of soldiering. Its use in combat depends therefore greatly on their skill, training, morale and ingenuity. The doctrine of the supremacy of the man behind the gun thus remains valid even in this age of push button wars.

"د جګړې تر ټولو پېچلې ماشینري هم په پای کې د اړوند پوځیانو له خوا چلول کېږي. له همدې امله په جګړه کې د هغې بریا تر ډېره د مهارت، روزنې، جرئت او تدبیر پورې تړلې ده. د پخوانیو اصولو له مخې د ټوپک کاروونکي انسان اهمیت تر نن ورځې پورې پاتې دی، تر دې چې د بټن د فشارولو په دور کې هم." (ټایمز آف انډیا، ۲ فبروري ۱۹۸۴م)

دغه ډول پېښې د کائناتو د مشیني تعبیر رد دی. کله چې زموږ د ماشینونو د چلولو لپاره تل یو انسان پکار وي، نو ولې ویل کېږي چې د کائناتو دا ستره کارخانه (ماشینري) له کوم چلوونکي پرته روانه ده؟ د دې قیاس لپاره هېڅ مثال نشته.

کائنات که د یو ساینس‌پوه په وینا یو ښه ماشین وي، نو بیا هم د دې د چلولو لپاره یو وړ او ماهر کس پکار دی. انسان مجبور دی چې خدای جل جلاله ومني، که هغه په مذهبي ژبه کې د خالق او مالک په توګه، او که د ساینس‌پوه په الفاظو کې د ماشین د چلونکي انجنیر په توګه.