د الله تعالی لټون

یو ډېر هوښیار کس و، تل به په دې احساس کې ډوب و چې په خپل ژوند کې یې خپل واقعي مقام نه دی موندلی. بالاخره یې ځان ووژلو. هغه د ځان د وژنې په اړه لیکلي وو: "زه خپل ژوند ختموم، ځکه کېدای شي زه په داسې نړۍ کې بند پاتې شم چې د هغې لپاره نه یم پیدا شوی."

د کمتري دا احساس زیاتره هغو خلکو ته پیدا کېږي چې له فطرت سره غیرمعمولي ذهن لري. هغوی یا د ناهیلۍ او ناکامۍ ژوند تېروي او په طبیعي مرګ مري، او یا ځان وژنه کوي. د کمتري ذهن لرونکو خلکو کې داسې کسان ډېر پیدا کېږي چې په ظاهره مطمئن ژوند لري، خو د لوړ ذهن لرونکو کسانو په منځ کې ډېر کم داسې څوک پیدا کېږي چې په رښتینې توګه مطمئن ژوند تر لاسه کړي.

د دې علت د انسان د معیار غوښتنه ده. هر انسان په فطري توګه د یوې نظریې په لټه کې وي. خو په موجوده نړۍ کې نظریه موندل دومره ستونزمن ښکاري چې دا متل جوړ شوی: "معیار هېڅکله نه ترلاسه کېږي" (Ideal can not be achieved)

کمزوري ذهن لرونکي ځکه چې شعور یې ډېر نه وي بیدار شوی، د نظریې او بې‌نظریې تر منځ ډېر فرق نه شي کولای. هغوی د خپل ذوق له مخې په بې‌نظریه کې هم داسې مشغول وي لکه دا چې د دوی نظریه وي. خو هوښیار خلک د نظریې او بې‌نظریې فرق سمدستي احساسوي، او له همدې امله په نیمګړې نظریه خپل ځان نه شي راضي کولای.

د انسان واقعي نظریه او عقیده یوازې یوه ده، او هغه د ده خالق او رب دی. لوړ ذهن لرونکي چې د کوم شي په لټه کې وي، هغه د رباني مقصد پرته بل څه نه شي کېدای.

د خدای وجود د نظریې او عقیدې وجود دی. په الهي مقصد کې ځان مشغولول انسان هغه ځای ته رسوي چې د ټول وجود سکون او آرام پکې دی، او د ذهن معیار په بشپړه توګه پوره کېږي. د انسان عقیده د هغه خدای دی. خو انسان کله ناکله خپله دغه عقیده په ناکامه توګه له خدای پرته په بل کې لټوي.