د قناعت وړ وضاحت
که موږ د علت او معلول په تیوري لاړ شو، ایا دا ممکنه ده چې دا ټوله نړۍ یوازې بې ګټې — له کوم هدف پرته — رامینځته شوې وي؟
لمر، سپوږمۍ یا تر ټولو کوچنۍ حشرې ته وګورئ — ایا دا د تصور وړ ده چې دا ټول له کوم ځانګړي هدف پرته رامینځته شوي وي؟
په حقیقت کې، زما په نظر هر څه د یو ځانګړي هدف لپاره رامینځته شوي دي. حتی د انسان هیلې هم د یو هدف لپاره رامینځته شوې دي. خو دا هدف په دې اوسنۍ محدوده نړۍ کې نه شي پوره کېدای. څرنګه چې دا هیلې بې حده دي، نو یوازې په یوه بې حده نړۍ، یعنې په جنت کې پوره کېدای شي.
دا موږ دې پوښتنې ته رسوي — جنت څه شی دی؟ جنت د انسان د لټون وروستی ځواب دی. دا یو پراخ، له نیمګړتیاوو پاک، له شر څخه خالي کائنات دی، چې په خپله بشپړ دی.
په ټول کائنات کې یقین حاکم دی، خو د انسان نړۍ د بې یقینۍ له امله خرابه شوې ده. په کائنات کې له ویرې هیڅ خبره نشته، خو انسان په دوامداره توګه له ویرې او اندیښنې څخه کړیږي. د کائنات پاتې برخه په توازن کې ده ځکه چې هر هغه څه ترلاسه کوي چې ورته اړتیا لري، پداسې حال کې چې انسانان په بې توازنۍ کې دي ځکه چې دوی په نړۍ کې یوازیني مخلوقات دي چې له دې دردناک فکر څخه کړیږي چې دوی هغه څه نه دي ترلاسه کړي چې غوښتل یې. سربیره پردې، د کائنات پاتې برخه له شر څخه پاکه ده، پداسې حال کې چې انسانان په دوامداره توګه د نورو لخوا د آزادۍ د ناوړه ګټې اخیستنې له امله د شر له ستونزې څخه کړیږي.
جنت د دې ټولو ستونزو ځواب دی. د جنت مفهوم ښیې چې انسان به هم هر هغه څه ومومي چې د کائنات پاتې برخې موندلي دي. نو په داسې حال کې چې د کائنات پاتې برخه نن په همدې نړۍ کې هغه څه ترلاسه کوي چې غواړي، انسان به سبا په جنت کې هغه څه ترلاسه کړي چې غواړي.
